Δε θέλω ούτε έρωτες ούτε τιμές

Είναι δηλητηριασμένα- δεν πάνε μακριά!

Δεν θέλω ούτε καν ένα μήλο

Τόσο δελεαστικό- από αυτό το καλάθι

Κάτι σέρνεται πίσω μου σαν αλυσίδα

Σύντομα η βροχή θα ηχήσει στον ουρανό

-Τι πόθους έχω!

Αχ! Τι πόθους έχω

Πολύ ήσυχα και απλά να πεθάνω   [1]

Παρά το ότι ο χωρισμός, το  διαζύγιο θα έπρεπε να σημαίνει περίοδο περισυλλογής, αλλά και εν μέρει λύτρωση, ανακούφιση, καθώς κάτι  φθάρθηκε ανεπανόρθωτα, κάτι συρρικνώθηκε, μίκρυνε, καθώς δεν αντέχαμε άλλο τις συγκρούσεις, τη φθορά, την έλλειψη επικοινωνίας και σύνδεσης, δεν αντέχαμε μήτε την παρουσία του άλλου,τον οποίο κάποτε λατρέψαμε, δυστυχώς σπάνια έρχεται ήρεμα και ακόμη πιο σπάνια συγχρονισμένα και από τους δύο μας.

Η επόμενη ημέρα μάς βρίσκει μπροστά σε μια  αναμέτρηση με τα λάθη μας,  την απόρριψη, τα σκοτωμένα όνειρα, τη ματαίωση. Ο χωρισμός και πολύ περισσότερο το διαζύγιο  είναι ένα πλήγμα, την ίδια στιγμή, για τον εγωισμό μας, την αυτοεκτίμηση, την κοινωνική μας εικόνα και το συναίσθημά μας.

Μια  πρώτη ακτινογραφία του ψυχισμού μας δεν καταγράφει παρά :

1. θλίψη  για το τι έχασα, π.χ. έχασα χρόνο μαζί του προσπαθώντας να τον αλλάξω, έχασα τα καλύτερά μου χρόνια κ.λ.π.
2. Αλλά και θλίψη για το ότι υπήρξε βοηθητικός, κουβαλητής, πρόσφορος, σοβαρός άνδρας, αφοσιωμένος, δεν με απάτησε, δεν κοίταξε ποτέ άλλη γυναίκα
3. αίσθημα του άδειου να με κυκλώνει από παντού και κυρίως, όταν αναρωτιέμαι, αν με αγάπησε. Και αν ναι, πώς; Με το ψεύδος της αλήθειας ή με την αλήθεια του ψεύδους;   
4. και καθώς το βλέμμα μου στρέφεται στο μέλλον, με κυκλώνει το άγχος για τα πρακτικά ζητήματα, οικονομικά, διαμονή, και μια δεύτερη θλίψη για όσα δεν θα ζήσουμε μαζί, διακοπές, εισιτήρια που είχαμε κλείσει, για όσα καλούμαι μόνη μου να ζήσω…
5. φόβος και αμφιβολία παγώνουν  το βλέμμα μου για την επόμενη επιλογή: «Θα βρω κάποιον άλλο; Πότε; Θα τα καταφέρω; Και αν κολλήσω στο χθες; Και αν μου μείνει απωθημένο; Θα τον ξεπεράσω;  Θα με αγαπήσει ο επόμενος; Και αν δεν βρω; Πώς θα αντιληφθώ ότι μου  ταιριάζει; Πόσο καιρό θα μείνω μόνη μου; Και αν ματώσω; »
6. Αγωνία για τις αντιδράσεις των γονιών μου και λοιπών συγγενών ή φίλων: « Θα με κατακρίνουν του τύπου, σου τα λέγαμε εμείς, αλλά εσύ είσαι ξεροκέφαλος, τυφλός, θολωμένος; Θα συμπαρασταθούν; Θα με δικάσουν; »
7. Θυμός για όσα επέτρεψα, δεν απέτρεψα, έπραξα, αγνόησα, παραγκώνισα, άντεξα, αμφιταλαντεύτηκα, είδα και  προσποιήθηκα πως δεν είδα, πίστεψα, αρνήθηκα, έθαψα,  ονειρεύτηκα…
8. Βαθύ αίσθημα αποτυχίας, μειονεξίας, συχνά συνοδευόμενο από το αντίστοιχο της ντροπής. Παρά το ότι διακηρύττουμε ότι ”ουκ εν τω πολλώ το ευ”, ότι, όσο μεγαλώνουμε αγαπάμε την αφαίρεση και το μίνιμαλ, δεν παύει στην ελληνική κοινωνία να κρατάμε σφιχτά τη συνήθεια να θρηνούμε και να ντρεπόμαστε για το οτιδήποτε χάνουμε, θεωρώντας το ως μειονεξία, ανημπόρια, ήττα, αδυναμία μας, ανεπάρκειά μας… Δεν έχει σημασία, αν ο ένας αιμορραγούσε και ο άλλος άσθμαινε, αρκεί να μην χωρίσω, αρκεί να σωθεί η σχέση και να προαχθεί σε  μια άλλη μορφή! Είμαστε συντηρητικά πλάσματα και η κοινωνία μας ακόμη πιο φοβισμένη και συντηρητική!

‘Ένα αμάλγαμα συναισθημάτων, ένας ρουκετοειδής έμετος από σκέψεις, μνήμες και χρώματα που θα ήθελα αλλά και  δεν θέλω πια! 

Προκειμένου να θωρακιστούμε από τους ανεξέλεγκτους συναισθηματικούς κραδασμούς, ας δούμε κάποιες  ελάχιστες στοιχειώδεις προφυλάξεις σας.

Ας αποφύγετε τον αυτοοικτιρμό και δη εκείνον που έρχεται μέσα από  γενικεύσεις, τύπου «όλα όσα έζησα ήταν ψέματα», « ήμουν τόσο αγαθή και με κορόιδεψε, με ξεγέλασε…»

Το μόνο εύκολο είναι να αφήσουμε το συναίσθημά μας ακυβέρνητο να διαστρεβλώνει την πραγματικότητα, οδηγώντας μας προς έναν αυτο οικτιρμό, έναν μαρτυρικό τρόπο ζωής. Να σας θυμίσω πως η αυτολύπηση είναι ένας αποδεκτός ”χριστιανικά” τρόπος να αγαπάμε τον εαυτό μας. Αλλά δεν νομίζω πως βοηθά. Μάλιστα, αντισταθμίζεται με τη γενικευμένη ισοπέδωση του άλλου.

• Ε όχι ! δεν μου άξιζε, είχαν δίκιο οι δικοί μου ήταν λίγος
• δεν ήξερε να αγαπά
• υπήρξε ύπουλος μαζί μου, είναι χειριστικός και τοξικός
• με ζήλευε παράφορα
• ήταν φειδωλός ως και τσιγγούνης
• ήταν άλλης κλάσης
• δεν έπρεπε καν να βγω μαζί του εκείνο το πρώτο ραντεβού
• άλλωστε από την αρχή δεν μου άρεσε, δεν ήταν ο τύπος μου

Και ενώ η  ‘’λογική’’ αποδίδει δικαιοσύνη στο Εγώ σας με τρόπο κραυγαλέο, μια υποδόρια φωνή κολλάει αυτοκολητάκια αμφισβήτησης στα εσωτερικά σας τοιχώματα, γιατί; Επειδή, ισοπεδώνοντας τον άλλον, ισοπεδώνετε την επιλογή σας και κυρίως την εμπιστοσύνη στην επιλογή σας, δηλαδή στην  αντιληπτική σας ικανότητα, την κρίση σας, το συναίσθημά σας…

• Γιατί ενέδωσα; Και αν το ξανακάνω;
• Και ποιος μου λέει ότι την επόμενη φορά θα επιλέξω σωστά;
• Πόσα ακόμη χάνζαπλαστ θα αντέξω;
• Όχι, όχι καλύτερα να αυτοπροστατευτώ: Δεν θέλω ούτε έρωτες, ούτε τιμές, είναι δηλητηριασμένα, δεν πάνε μακριά, (όπως λέει η Μαρίνα  Ιβάνοβα Τσβετάγιεβα).
• Αλήθεια, αυτοπροστατεύεστε όταν αρνείστε το συσχετίζεσθαι με τον άλλον;

Αν κάτι μας διαφεύγει είναι πως η προδοσία υπάρχει μέσα μας,πολύ δε περισσότερο μέσα στις σχέσεις μας. Κανείς δεν πρόδωσε, δεν εξαπάτησε κανέναν!  Όταν γνωριστήκατε, σε εκείνο το timing, ο ένας για τον άλλον φαινόταν ιδεώδης για τους χ, ψ, ω λόγους. Αλίμονο και αν αναλύαμε σε κάθε μας ερωτικό αντάμωμα τους λόγους! Αλίμονο και αν στήναμε τον έρωτα σε πλάστιγγα  παντοπωλείου. 

Καθώς ωστόσο, εξελίχθηκε η σχέση σας και εσείς μέσα σε αυτήν, δημιουργήθηκαν χάσματα ή αποστάσεις ανάμεσα σε αυτό που εξυφαίνοταν ως το ιδεώδες του άλλου και σε αυτό που η πραγματικότητα καταδείκνυε ως τον πραγματικό άλλον.

Όταν καταλαγιάσει ο πόνος και ηρεμήσει η πληγή, τότε ναι, μπορείτε να αναζητήσετε τους χ,ψ,ω λόγους για τους οποίους ο άλλος σάς φάνηκε ‘’ιδεώδης’’. Μπορείτε να απαντήσετε σε ερωτήματα όπως: « Τι σας γοήτευσε σε εκείνον και τι σας απογοήτευσε; Τι μπερδέψατε; Τι νομίζατε πως ήταν και τι δεν ήταν; Τι είδαν τα μάτια  της φαντασίας σας; Πώς σας αποπλάνησε ο έρωτας;»

Προσοχή μεγάλη στις μνήμες! Μην τις ξεριζώσετε βίαια! Θα σας εκδικηθούν. Μην τις αρνηθείτε.Μην φοβηθείτε εκείνες τις εικόνες τις γεμάτες περάσματα που θα έρθουν απρόσκλητα και επιτακτικά… είναι η προίκα μας και η κατάρα μας! Θα το καταλάβετε καθώς μεγαλώνετε.., εσωτερικά! 

Διαζύγιο και παιδί :

Ας διεισδύσουμε στον ψυχισμό των γονέων.

Δύσκολο ψηφιδωτό, καθώς, εκτός από την αίσθηση αποτυχίας, τον φόβο του αγνώστου, τη θλίψη για ό,τι δεν έζησα και ό,τι πίστεψα και κατέρρευσε,  ο ψυχισμός του γονέα βομβαρδίζεται  με την ανησυχία για το πώς θα είναι τα παιδιά  χωρίς εκείνον,  πώς θα είναι με τον άλλον γονέα, τον οποίο δεν πολυεμπιστεύεται, τι επιρροές θα δέχονται από τα πρώην πεθερικά, πώς θα είναι ενδεχομένως με τον νέο σύντροφο της πρώην…

Υπάρχει α) ο γονέας που μένει με το παιδί, ας ορίσουμε για να μπορέσουμε να συνεννοηθούμε στον ρόλο αυτόν τη μητέρα και

 β) ο γονέας που αναγκάζεται να προσαρμοστεί σε μια άλλη συχνότητα επικοινωνίας με το παιδί του, ας πούμε εδώ ότι είναι ο πατέρας.

Αναφέρομαι  στους διακριτούς ρόλους των γονέων (μητέρα – πατέρας), χωρίς αυτό να σημαίνει πως αγνοώ τους ομόφυλους γονείς. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αρκετά συχνά  δεν παρατηρείται το ακριβώς αντίθετο, ο πατέρας επιφορτίζεται με την καθημερινή φροντίδα του παιδιού και η μητέρα είναι εκείνη που στερείται το παιδί , λόγω εργασίας ή αποκλεισμού της.

Μητέρα

Σε όλα τα παραπάνω, προστίθενται οι καθημερινές έγνοιες των παιδιών, συνθήκες που λειτουργούν αποτρεπτικά στο να ασχοληθεί με τον εαυτό της,  την ανάλυση του συναισθήματος, των κινήτρων, την προσωπική της εξέλιξη.

Η θέση του γονέα ( η μητέρα στη δική μας αφήγηση) που ζει με το παιδί  είναι πιο ανάλαφρη- στον βαθμό που δεν στερείται την καθημερινότητα του παιδιού της,  αλλά και πιο επιβαρυντική, καθώς βρίσκεται στην πρώτη γραμμή και δέχεται αφιλτράριστα και έντονα όλες τις έγνοιες, προβληματισμούς, προβλήματα όπως αναδύονται μέσα από τις αφηγήσεις του παιδιού για το σχολικό και όχι μόνον περιβάλλον του και αρκετά συχνά επωμίζεται  μεγάλο μέρος της ευθύνης του παιδιού και όχι σπάνια  και ένα κατηγορητήριο για όσα δεν ‘’πάνε καλά’’ με το παιδί.

Παρεξηγήσιμη πολλές φορές και βεβιασμένα χαρακτηρισμένη ως η κακιά της ιστορίας που εξουσιάζει, περιορίζει , ελέγχει ασφυκτικά το παιδί.

Η έγνοια για το παιδί, την οποία πλέον δεν μοιράζεται με τον πατέρα αυτού, η ευσυνειδησία και αρκετά συχνά ο  φόβος μιας άμετρης αποδοκιμασίας της από τον πρώην σύζυγο για όσα μπορεί να συμβούν στο παιδί, της στερούν την τρυφερότητα και τις ξέγνοιαστες αγκαλιές με το παιδί της, κάτι από το οποίο υποφέρει και η ίδια και γεμίζουν την καθημερινότητα με καταναγκασμούς και εκνευρισμό. 

Πατέρας

Επιβαρυμένη, και συναισθηματικά δύσκολη η θέση του πατέρα, ο οποίος υποχρεώνεται σε μια μετάβαση, χωρίς το φιλάκι της παιδικής καληνύχτας, περιορίζεται σε ένα διεκπεραιωτικό τηλεφώνημα επιβεβλημένο από τον νόμο και όχι υπαγορευμένο από τη λαχτάρα και το ενδιαφέρον του παιδιού.

Συχνά ο πατέρας είναι ο άγνωστος (χ) για το παιδί, ο οποίος αποδέχεται σιωπηλά, αδιαμαρτύρητα  το γεγονός ότι  ως μορφή και ως εικόνα  ενδέχεται να κατοικεί μέσα στο παιδί διαστρεβλωμένος μέσα  από τον λόγο της πρώην συζύγου. 

Είναι εκείνος, ο οποίος συχνά αναγκάζεται να  κρύψει στη σιωπή το άγχος του αναφορικά με το πώς διαμορφώνεται η σχέση του με το παιδί του, κίνηση η οποία στο φόντο μιας υπέρδραστήριας μητέρας ερμηνεύεται ως  αδιαφορία ή αδάμαστος εγωκεντρισμός- παρτακισμός. 

Εξίσου παρεξηγήσιμη είναι η σιωπή του, όταν  αποφεύγει να  μιλήσει για να μην δημιουργήσει στο παιδί σύγχυση, να μην το φέρει σε σύγκρουση με τη μαμά του, ή όταν δεν αντιδρά σε πιθανό κατηγορητήριο και δέχεται να υποβιβάζεται  για να μην δημιουργήσει χάος στο μυαλουδάκι του παιδιού.

Άλλο τόσο  κατακριτέο και παρεξηγήσιμο είναι το καταφύγιό τους στην αλκοόλη, ή στο νετφλιξ περιμένοντας το «κάποια στιγμή, το παιδί θα μεγαλώσει, θα αναρωτηθεί, θα αναζητήσει τον πατέρα , θα καταλάβει».

Υπάρχει κάποια ηλικία των παιδιών, κατά την οποία είναι πιο εύπεπτη η ανακοίνωση του διαζυγίου;

Έχω την αίσθηση ότι αυτή η αγωνία για την κατάλληλη ηλικία των παιδιών προκύπτει από μια παλαιότερης εποχής άποψη που ήθελε το διαζύγιο να είναι τρομακτικό για τα παιδιά. Γιατί; Επειδή  τα παιδιά, όταν είναι πολύ μικρά 3-5 χρονών θεωρούν ότι είναι το κέντρο του κόσμου, και θεωρούν πως  ό,τι σημαντικό συμβαίνει σχετίζεται με τα ίδια. Δεν μπορούν να καταλάβουν το αντίθετο… 

Πράγματι, ίσχυε αυτή η θεωρία, αλλά σε μια άλλη δεκαετία. Σήμερα, το παιδί κοινωνικοποιείται σε πάρα πολύ μικρή ηλικία, δηλαδή αντιλαμβάνεται τη διαφορετικότητα του άλλου και το εμείς γρήγορα, αντιλαμβάνεται δηλαδή νωρίς  ότι δεν γυρίζουν όλα γύρω από το ίδιο.

Θα απαντήσω στην ερώτηση λοιπόν, αν υπάρχει κατάλληλη ηλικία για το παιδί να ανακοινωθεί το διαζύγιο, ότι ναι, αυτή είναι η ηλικία των γονέων, με την έννοια της ωριμότητας του συναισθήματος και του εγωισμού σας.

Θερμή παράκληση να αποφύγουμε την παρεξήγηση που πιθανόν προκύπτει από το ουσιαστικό  ‘’ωριμότητα’’. Αναφέρομαι στη διαδικασία χώνεψης, στην επεξεργασία των νέων συνθηκών, στην τακτοποίηση των μνημονικών ιχνών για ό,τι έχετε ζήσει με τον πρώην και ό,τι καλείστε ενδεχομένως να θάψετε. Αναφέρομαι στο γεγονός ότι  η απόφαση του διαζυγίου σπάνια σας βρίσκει σε απόλυτο συγχρονισμό. Συνήθως ο ένας είναι πιο έτοιμος και ο άλλος διστακτικός, φοβισμένος, τρομοκρατημένος σαν να ξύπνησε από έναν λήθαργο απότομα…

Ποια εποχή του χρόνου είναι η κατάλληλη για την ανακοίνωση του διαζυγίου, προκειμένου να προστατευτεί η  ψυχική ισορροπία του παιδιού τους;

Από κεκτημένη ταχύτητα, θεωρώ πως επιλέγετε τις διακοπές, καθώς εσείς, ως γονείς θα έχετε περισσότερο χρόνο με τα παιδιά σας.

Αν το παιδί είναι μωράκι και δεν έχει ξεκινήσει  ακόμη τον παιδικό σταθμό, επιλέγουμε σε γενικές γραμμές εκείνη την περίοδο- για τη μετάβασή του- όπου θα μπορεί να έχει δίπλα του τους συναισθηματικούς του  τροφούς. Π.χ. αν έχει ήδη αναπτύξει ένα στενό συναισθηματικό δεσμό με τη γιαγιά, οφείλουμε να λάβουμε υπ’όψιν και το πρόγραμμα της γιαγιάς.

 Αν το παιδί έχει ήδη ξεκινήσει  την κοινωνικοποίησή του (προνήπιο, νήπιο, δημοτικό), αναρωτιόμαστε ποιο είναι το καταφύγιο του παιδιού: Αν είναι η ξαδελφούλα στο χωριό των παππούδων, τότε  οι διακοπές  μοιάζουν πιο  κατάλληλη για τη μετάβαση περίοδος. Αν το καταφύγιο είναι η συμμαθήτρια τότε εν μέσω της σχολικής χρονιάς.  Αν τα σχολικά μαθήματα μοιάζουν μια καταναγκαστική καθημερινότητα που συνθλίβουν την αυτοεκτίμηση του παιδιού, τότε επιλέγουμε τις διακοπές.

 Άραγε, μπορεί το διαζύγιο  να διδάξει κάτι στο παιδί μας;  

1. Καθιστά τα παιδιά πιο ευέλικτα, τους μαθαίνει πως τίποτα δεν θεωρείται δεδομένο σε ό,τι αφορά τις σχέσεις.
2. Αντιλαμβάνονται πως τα λόγια που ειπώθηκαν- λόγια αγάπης- δεν είναι για πάντα, λέχθηκαν σε συμφραζόμενα συγκεκριμένα.
3. Είναι πιο προσεκτικά στην απόφαση του γάμου, χωρίς αυτό να σημαίνει πως θα γίνουν φοβισμένα ή διστακτικά.
4. Φτιάχνουν αντισώματα στην αποπλάνηση του έρωτα.  Δεν φοβούνται τον έρωτα της αποπλάνησης. Γνωρίζουν πως η αγάπη έρχεται, φεύγει και ξαναέρχεται με εμάς πρωταγωνιστές και όχι κομπάρσους, με τη δική μας  δράση και σιωπή.

Πότε  μπορεί το διαζύγιο  να γίνει επικίνδυνο για το παιδί; 

Όταν εσείς οι ίδιοι ως γονείς δεν γνωρίζετε να φυλαχτείτε από ό,τι κουβαλάει αυτός ο τόπος, από ό,τι κυκλοφορεί έξω σας και γράφεται μέσα σας, χρόνια πριν,  ερήμην σας.

Αναφέρομαι πρωτίστως και κυρίως στα κατάλοιπα του κεριού και της ψήφου, δηλαδή στην ανταλλακτικότητα, σε ένα ρηχό και επιδερμικό δούναι και λαβείν των σχέσεων, στοιχεία όπου το βουλευτικό μας σύστημα και η ”χριστιανική” μας παιδεία μάς φυτεύουν υποδόρια.

 Κατά το «εφόσον προσκύνησα στην εκκλησιά με μεγάλο σταυρό και γιγάντια λαμπάδα αναμένω ένα ελάχιστο θαύμα», κατά το «εφόσον σε ψήφισα, περιμένω τη θέση μου στο δημόσιο» έρχεται και φωλιάζει μέσα σας το «εφόσον σε έκανα πατέρα ή μητέρα μού οφείλεις, εφόσον δεν σε απάτησα, εφόσον ήμουν αφοσιωμένος μου χρωστάς… χρήματα, υποταγή, χρόνο, υπηρεσία κ.λ.π.».

Και στο όνομα της οφειλής, του χρέους και της υποχρέωσης  γίνονται τα μεγαλύτερα εγκλήματα εις βάρος του ψυχισμού σας πρωτίστως – στον βαθμό που φωλιάζει μέσα σας το καρκίνωμα της κακίας και του ανταγωνισμού και δευτερευόντως εις βάρος του παιδιού, το οποίο θα στερηθεί ένα περιβάλλον πολιτισμένο και σμιλευμένο με αγάπη.

Πολύ μικρή παρένθεση: Θεωρώ ότι ένα μέρος της προσωπικής μας καλλιέργειας δεν είναι να πάμε στον ψυχολόγο για να τα πούμε (κατά το γνωστό άσμα του Άκη Πάνου «θέλω να τα  πω όπως τα έχω στο μυαλό»). Πρωτίστως, είναι να συνειδητοποιήσουμε τι μας έχει κληροδοτήσει αυτός ο τόπος,  να ξεπεράσουμε τις κοινωνικές συνθήκες που μας μεγάλωσαν,  αντί να είμαστε έρμαια και αναπαραγωγικές μηχανές   αυτών. Κάτω από αυτό το πρίσμα ας δούμε κάποιους κινδύνους που έρχονται από τα υπόγεια ρεύματα της κοινωνίας μας και κατοικούν στους υποδόριους ιστούς του δέρματός μας. 

Ας ξεκινήσουμε από τα πιο εύκολα ή τα πιο επιδερμικά:

1. Είθισται, στην ελληνική κοινωνία να είστε  πολλοί  μέσα σε μια σχέση και ακόμη περισσότεροι σε έναν χωρισμό. Γονείς, φίλοι, ξαδέλφια… Πράγματι, χρειάζονται; Μήπως πρέπει να αναρωτηθείτε για την επιρροή που ασκούν επάνω σας, ιδιαιτέρως τώρα, καθώς προσπαθείτε να ανασυνταχθείτε;
2. Επειδή ακριβώς σας αγαπούν, θα σας προστατέψουν άλλοτε εξακοντίζοντας ένα δριμύ κατηγορώ προς εκείνον  και άλλοτε προς εσάς που οφείλατε να είστε πιο προσεκτική.

• Είθισται στην κοινωνία του έχειν, όταν βρισκόμαστε με κάτι λιγότερο όχι μόνον να θλιβόμαστε αλλά, κυρίως να ντρεπόμαστε.Μεγάλη προσοχή, λοιπόν σε περίπτωση ,όπου μεταφέρετε αυτό το συναίσθημα στο παιδί σας. Άλλη η ντροπή – συστολή και ο φόβος που κουβαλά ένα παιδί κατά την προσαρμογή του σε άγνωστα περιβάλλοντα (υγιέστατο και επιθυμητό συναίσθημα) και άλλη η ντροπή που κουβαλά ένα παιδί για τα δικά σας αμαρτήματα, βαρίδια και λάθη. Τη δεύτερη δεν μπορεί να τη σηκώσει.  

• Όπως ανέφερα ήδη, είθισται στον ελληνικό τόπο το αίσθημα του χρέους να μετατρέπεται σε κατάχρηση εξουσίας και σε ανταγωνισμό. Και ο ανταγωνισμός στα ελληνικά πρακτικά καταγράφεται ως, «εφόσον σου έδωσα, μου χρωστάς»  και  λίγο αργότερα παίρνει τη μορφή της εκδίκησης : «θα σε καταστρέψω εφόσον με πόνεσες».

• Θέλω την προσοχή σας σε κάποιες καθημερινές σας συμπεριφορές, άκρως επικίνδυνες για το παιδί:

• Όταν ο ένας γονέας μεσολαβεί στην επικοινωνία του παιδιού με τον άλλον γονέα. Λάθος. Γιατί; Επειδή το παιδί α) σας βλέπει ως εξουσία που ελέγχετε τις σχέσεις. Όσο είναι μικρά τα παιδιά εξαρτώνται από τον δυνατό γονέα, όσο όμως μεγαλώνουν αντιδρούν, αρνούνται και επιτίθενται. β) Λάθος και για τη σχέση του παιδιού με τον άλλον γονέα, καθώς ο άλλος γονέας μοιάζει ως ένας οικείος απόμακρος δικός του  άνθρωπος, προς τον οποίο όμως διακινεί συναισθήματα φόβου, παρά  θάρρος  και άνεση επικοινωνίας, γ) λάθος, καθώς μαθαίνουμε στο παιδί μας να έχει μεσολαβητές στις σχέσεις του.

Οπότε, είναι το λιγότερο υποχρέωση και των δύο σας , ως γονείς , να του μιλήσετε και εφαρμόσετε την αμεσότητα της επικοινωνίας σας. 

 Αυτό πρακτικά σημαίνει: Στο ερώτημα του παιδιού:«θα έρθει ο μπαμπάς να με πάει στο φροντιστήριο;», πρέπει να  ακούγεται η απάντηση : «τηλεφώνησέ του, δεν συνεννοηθήκατε; Ενδέχεται να μην το θυμάται».

Εξίσου σημαντικό είναι για τον γονιό που δεν μοιράζεται την καθημερινότητα του παιδιού του, να επιδιώκει να μάθει από το ίδιο  το τι του συνέβη. Μην φοβάστε να είστε ειλικρινείς με το παιδί σας σε ό,τι αφορά την εκδήλωση των συναισθημάτων σας : «ανησύχησα, παρά το ότι μάθαινα από τη μαμά για το πώς είσαι, είχα ανάγκη να σε ακούσω. Πώς μπορώ να σε βοηθήσω; Το ότι δεν είμαι δίπλα σου αυτήν τη στιγμή, δεν σημαίνει πως δεν σε σκέφτομαι ή δεν σε νοιάζομαι.»

• Οι αυθαίρετες κρίσεις για τον άλλον γονέα, τύπου:  «Κάθεται στο σπίτι και πίνει κάθε βράδυ…είναι  καταθλιπτικός και αλκοολικός» ή «η μητέρα σου βγαίνει συνέχεια, μάλλον έχει βρει εραστή, πάντα έτσι ήταν… ελαφράς ηθικής»

• Ας διακόψετε αυτήν την τόσο ενοχλητική και αμήχανη για το παιδί συνθήκη, όπου εσείς ως γονείς δεν επικοινωνείτε μεταξύ σας π.χ. χτυπά το τηλέφωνο και εσείς δίνετε το ακουστικό στο παιδί, χωρίς να χαιρετίσετε τον άλλον γονέα. Το μόνο που κάνετε είναι να ενοχοποιήσετε το παιδί, αν συνομιλήσει με τον πατέρα του λίγα παραπάνω λεπτά, αν διακινήσει συναίσθημα για  εκείνον.

• Στην ίδια κατηγορία εμπίπτει η αποφυγή προσφώνησης του άλλου γονέα με το όνομά του. Εκτός από ρόλο, έχει και όνομα, έχει ταυτότητα. «Έλα αυτός είναι ή για εσένα είναι».Κατανοείτε φαντάζομαι πως το μόνο που περνάτε στο παιδί είναι η πλήρης απαξίωση προς τον άλλον γονέα.

Όλα αυτά είναι κακιούλες και κατινιές! Και μην νομίζετε πως τα παιδιά δεν τις καταλαβαίνουν. Τις νιώθουν πριν καν τις ξεστομίσετε.

• Δεν θα αναφερθώ για τη συνθήκη όπου το παιδί συμμετέχει στα δικαστήρια και παίρνει θέση υπέρ του ενός και ενάντια στον άλλον γονέα.

• Ή εκείνη, όπου ξεχωρίζετε τα παιδιά – αδέλφια σε 2 στρατόπεδα.

• Εξίσου δυσάρεστη και επικίνδυνη για το μέλλον του παιδιού σας, όταν το παιδί μαθαίνει να συναρτά την αγάπη του άλλου γονέα με τα χρήματα. Γιατί να συρρικνώσουμε, γιατί να εμπορευματοποιήσουμε  έτσι το  συναίσθημα; Αυτό επιθυμείτε για το παιδί σας;

• Άλλο τόσο τραγική  για τα παιδιά συνήθειά σας είναι τους  μεταφέρετε το ψυχολογικό σας άλγος, με άλλα λόγια να τους εξιστορείτε όλο σας το εσωτερικό ή εξωτερικό αφήγημά σας για τον άλλον γονέα του, πόσο άσχημα σας φέρθηκε ή εξακολουθεί να σας φέρεται.

 Σύνηθες αποτέλεσμα αυτού είναι η απότομη ωρίμανση του παιδιού, όπου εκείνο  αναλαμβάνει την ευθύνη του ενός γονέα, εκείνου που νιώθει ως αδικημένου, αδύναμου, εκείνου προς τον οποίο κινεί συναισθήματα οίκτου, συμπόνοιας, πονοψυχιάς. Δεν θεωρώ ότι υπάρχει μεγαλύτερη κακοποίηση σε ένα παιδί, χείριστος συναισθηματικός εκβιασμός και μεγαλύτερη υπονόμευση του μέλλοντος του παιδιού.

Έχετε αναρωτηθεί, άραγε σε ποιον θα απευθυνθεί όταν εκείνο αισθανθεί την ανάγκη για καταφύγιο; Εσείς θα έχετε ήδη καταχωρηθεί στο μυαλό του ως αδύναμη και ο άλλος γονέας ως κακοποιητικός ή άγριος…

• Βιασμός της ενηλικίωσής του είναι,  όταν το παιδί νιώθει πως χάρη σε εκείνο υπάρχει πιθανότητα να ενωθούν ξανά οι γονείς του. Με τι ευθύνες το επιφορτίζετε;

• Τέλος, όταν το παιδί κατηγορείται πως μοιάζει στον άλλον γονέα, πως κουβαλά τα κουσούρια του,  σε ποιους δρόμους το οδηγείτε; 

Παππούδες & Γιαγιάδες

Σε ό,τι αφορά τη σχέση με το ενήλικο παιδί σας:

• Κατ’αρχάς σε ό,τι αφορά τη στάση σας προς το παιδί σας που χώρισε, δεν είναι ώρα να στήσετε δικαστήρια, τα οποία δικαιώνουν τον λόγο σας και τη σοφία σας. Αναφέρομαι σε εκείνα τα πικάντικα ελληνικά: « Μα σου το λέγαμε και ο πατέρας σου κι εγώ, αλλά εσύ ήσουν θολωμένος, δεν ήταν γυναίκα για σπίτι αυτή, αλλά εσύ δεν άκουγες τίποτα!»

• Και αν καταφέρετε να αποφύγετε τα δικαστήρια, ας είστε προσεκτικοί να μην μεγαλώσετε τα στρατόπεδα. Περιττεύουν οι κατηγορίες προς τον  τέως γαμπρό ή νύφη σας, καθώς υποδαυλίζουν τον θυμό και την ένταση ανάμεσα στο χωρισμένο ζευγάρι.

• Είναι περίοδος προσαρμογής για όλους, πρωτίστως για το παιδί σας, τον γονέα δηλαδή που χώρισε, για το εγγονάκι σας και μετά και για εσάς. Οπότε απαιτείται:

• Σιωπή και ενσυναίσθηση προς το παιδί σας και το κυριότερο το ερώτημα: «πώς μπορώ, πώς εσύ θέλεις να σε βοηθήσουμε; Πώς και  πότε; Είμαστε δίπλα σου!»

Σε ό,τι αφορά τη σχέση σας με το εγγονάκι :

• Ας θυμάστε πως κάθε κατηγορώ προς τον άλλον γονέα απομακρύνει το εγγονάκι από την αγκαλιά σας, πως με κάθε κατηγορώ τού στερείτε  το συναισθηματικό  καταφύγιο, και το αφήνετε ορφανό! Δεν είναι αθώες οι λέξεις. Γράφουν μέσα του και ας μην αντιδρά! Και ας μην σας το λέει.   
• Αλλά και η ακριβώς αντίθετη στάση σας ως παππούδες δημιουργεί πρόβλημα. Αναφέρομαι σε εκείνη την περίπτωση, όπου  συνεχίζετε να έχετε υπέροχη, ζεστή, ανεξάρτητη  και αγαπησιάρικη σχέση π.χ. με τη νύφη σας,  και λίγο πιο απόμακρη ή ουδέτερη με τον γιο σας , παρά το γεγονός ότι  το χωρισμένο ζευγάρι δεν έχει βρει τις ισορροπίες του (π.χ. δεν επικοινωνεί). Τι βλέπει το παιδί; Ότι  η μαμά του είναι η καλή, η αγαπητή, το λένε και οι 4 παππούδες- και ο μπαμπάς,( δηλαδή ο γιός σας) είναι ο αδιάφορος, μυστήριος, κακός, περίεργος, στριφνός. Υπονομεύετε με άλλα λόγια τη σχέση του εγγονιού σας με τον πατέρα του.  

Αντί επιλόγου

Αναμφίβολα η  καρδιά  σας κουβαλάει αλυσίδες βαριές που σας έχει φορτώσει η ίδια η προσωπική – μη ανιχνεύσιμη ακόμη από εσάς τους ίδιους- ιστορία σας και όχι ο άλλος. 

Θα επιτρέψετε να σβήνουν το χαμόγελό σας,  θα τις κουβαλάτε ατόφιες και ανεπεξέργαστες στον χρόνο σας και στο περιβάλλον σας ;

Η απάντηση δική σας

Με σεβασμό

---

[*]Απόσπασμα της εκπομπής “φύσηξε αέρας και μου πήρε το καπέλο”, όπως μεταδόθηκε στο beton7artradio, στις 24.6.2026. Αν επιθυμείτε, μπορείτε να ακούσετε την εκπομπή στο:http://www.mixcloud.com/Beton7artradio/%CF%86%CF%85%CF%83%CE%B7%CE%BE%CE%B5-%CE%B1%CE%B5%CF%81%CE%B1%CF%82-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BC%CE%BF%CF%85-%CF%80%CE%B7%CF%81%CE%B5-%CF%84%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CF%80%CE%B5%CE%BB%CE%BF24062026-mp3/

[1]Δεν θέλω ουτε έρωτες ούτε τιμές , από τα Ερωτικά Ποιήματα – Μαρίνα Ιβάνοβα Τσβετάγιεβα, εκδόσεις Οδός Πανός(2016)