Οι μισές σελίδες της τρέχουσας ψυχολογίας μιλούν για τη χειριστική προσωπικότητα, δηλαδή για κάποιον ο οποίος μας χειρίζεται συνειδητά και οι άλλες μισές για το πώς πρέπει να βοηθηθούμε, προκειμένου να διαχειριστούμε ή χειριστούμε τον σύντροφό μας, δηλαδή μας δίνουν πρακτική βοήθεια με στόχο να ελέγξουμε τον άλλον, να πετύχουμε αυτό που αναζητάμε από εκείνον ή από τη σχέση μας.
Δεν σας κρύβω ότι, εκτός της παραπάνω αντίφασης, με σοκάρει το απόλυτο ύφος με το οποίο διατυπώνονται οι προτάσεις: θέλεις να τον κάνεις να τρέχει από πίσω σου; να του μείνεις αξέχαστη; θέλεις να σε παρακαλάει ; Τότε ακολούθησε αυτήν τη συνταγή, με άλλα λόγια κάνε αυτούς τους χειρισμούς, δηλαδή γίνε και εσύ χειριστικός.
Λίγα λόγια για τις Προσωπικότητες όπως κυκλοφορούν και οπλοφορούν ανάμεσά μας και δη την Χειριστική
Μεταξύ των πολλών προσωπικοτήτων που παρελαύνουν στους δέκτες μας και τα αυτιά μας, σε καθημερινή πλέον βάση: ναρκισσιστική, τοξική, αποφευκτική κ.λ.π. η πιο διαδεδομένη νομίζω πως είναι η χειριστική η οποία αφορά κυρίως στις ερωτικές μας σχέσεις. Θα πρότεινα να περιορίσουμε την εφαρμογή αυτής της έννοιας στις ερωτικές σχέσεις και όχι στις επαγγελματικές ή συγγενικές, καθώς εκεί το δυναμικό της σχέσης, οι προσδοκίες, είναι διαφορετικό.
Τι συμβαίνει σήμερα ερήμην μας με τις προσωπικότητες;
Η αλήθεια είναι πως η ανάγκη να κατηγοριοποιήσουμε βάσει κοινών χαρακτηριστικών τις ανθρώπινες συμπεριφορές έρχεται από την εποχή του Γαληνού, ίσως και νωρίτερα και το αγνοώ,βάσει υγρών, τη συναντάμε στον Κρέπρινλ και πιο μετά στον Κρέτσμερ,βάσει σωματικής δομής και στον Γιουγκ, βάσει ψυχολογικών χαρακτηριστικών, όπου επιχειρείται η σύνδεση σε ένα όσο πιο ολοκληρωμένο όλον των επιμέρους χαρακτηριστικών της προσωπικότητας.
Σήμερα, δεν κάνουμε κάτι περισσότερο παρά να ακολουθούμε τη λειτουργία των social media τα οποία λαμβάνοντας σκόρπια προσωπικά δεδομένα χτίζουν το προφίλ του καταναλωτή, του εραστή, της προσωπικότητας, για να μπορούν να μας δελεάζουν με τις αντίστοιχες διαφημίσεις και να χτίζουν σιγά σιγά τον νέο τύπο ανθρώπινων σχέσεων και κοινωνίας, ερήμην μας και την ίδια στιγμή με τη συναίνεσή μας!
Αναρωτιέμαι
Αν συνειδητοποιείτε πού οδηγείτε τον εαυτό σας και τις σχέσεις σας; Καθώς χρησιμοποιώντας αυτές τις κατηγορίες, μιλώντας και σκεπτόμενοι με αυτόν τον τρόπο, υπογράφετε εμπράκτως ότι συμφωνείτε με την ύπαρξή τους. Πιο συγκεκριμένα:
Συνειδητοποιείτε πως αφιερώνετε ένα μεγάλο μέρος της καθημερινότητάς σας να αντιστοιχίσετε τα συμπτώματα της χειριστικής προσωπικότητας στον άνθρωπό σας; Αντί να ασχοληθείτε εποικοδομητικά να τον γνωρίσετε, τόσο εκείνον, όσο και τον εαυτό σας,(θα αφιερώσουμε κάποια στιγμή μια εκπομπή στο πώς γνωρίζουμε τον άλλον και τον εαυτό μας).
Αντιλαμβάνεστε πως εσείς οι ίδιοι ρηχαίνετε τον τρόπο σκέψης σας, καθώς σας αρκούνε δύο τρία επιμέρους στοιχεία να αποφανθείτε για το όλον; Ότι οι κρίσεις σας είναι επιδερμικές και αυθαίρετες; Π.χ. εφόσον δεν λέει συγνώμη + αλλάζει συζήτηση αν τον στριμώξω + κάνει την αθώα περιστερά τότε είναι χειριστικός. Θαρρείς και ο άλλος δεν συνυπάρχει με εμάς, δεν συνομιλεί, δεν επηρεάζεται π.χ. από τον δικό μας ειρωνικό, ανακριτικό, άκαμπτο, συντηρητικό λόγο ή ύφος
Αντιλαμβάνεστε ότι παραδέχεστε ως ηττημένοι την αδύναμη βούλησή σας, στον βαθμό που ο άλλος θα σας κάνει κάτι, θα σας χειριστεί, θα σας εξαπατήσει και εσείς μετά θα αντιδράσετε, για να προστατεύσετε τον αδύναμο και καλοσυνάτο χαρακτήρα σας;
Εσείς άραγε πώς αντιδράτε, όταν είστε αποδέκτης τέτοιων αυθαίρετων κρίσεων;
Συνειδητοποιείτε άραγε πως σφυρηλατείτε ένα μεγάλο μέρος των σχέσεων μέσα από τον φόβο, μήπως σας χειριστεί ο άλλος, μήπως σας χειραγωγήσει, μήπως σας υποβάλλει και παγιδεύσει σε μια συνθήκη, όπου μεθοδικά και υστερόβουλα εξύφανε εναντίον σας και υπέρ του ιδίου και των συμφερόντων του;
Αντιλαμβάνεστε ότι αυτός ο τρόπος θέασης του άλλου είναι αποτρεπτικός να νιώσετε τον εαυτό σας και εκείνον; Πως σας οδηγεί σε άμυνα, σε επιφυλακή, σε επιφύλαξη, σε προστασία του εγώ, μέσα από τεχνητή, λελογισμένη ή λογιστικού τύπου θωράκιση; Καλλιεργεί μέσα σας τον φόβο; Σκοτώνει τον αυθορμητισμό, τη γνησιότητα, την τόλμη και τη φαντασία,θεμελιώδη στοιχεία της ζωής; Στερεί από τον έρωτα την ανάταση, ανάσταση και την επανάσταση, τυλίγει τις ερωτικές μας σχέσεις με ένα ύφασμα γλυκερό και ανούσιο;
Όταν πείσουμε τον εαυτό μας ότι οφείλουμε να προστατευτούμε από την χειριστική προσωπικότητα του άλλου,τότε χτίζουμε σύνορα ανάμεσά μας, δίπολα: εμείς και οι άλλοι, σπέρνουμε τη διχόνοια και βουλιάζουμε στον άκρατο ατομικισμό, πάντοτε, με την επιδερμική πρόφαση της αυτοπροστασίας.
Προσωπική μου τοποθέτηση
Δεν υπάρχει χειριστική προσωπικότητα. Όλοι μας είμαστε τα πάντα κάτω από Κανονικές Συνθήκες Πίεσης και Θερμοκρασίας, όπως λέγαμε στη Φυσική. Όλοι μας είμαστε επιθυμητικά πλάσματα που ήρθαμε σε αυτήν τη ζωή με στόχο το ζην και το ευ ζην, με στόχο δηλαδή την ικανοποίηση των αναγκών και επιθυμιών. Ικανοποιούμε τις επιθυμίες μας μέσω της μεθόδου, του τρόπου, του χειρισμού, της στρατηγικής , στην οποία στρατηγική συχνά εμπεριέχεται και το καλό των άλλων, όχι απαραίτητα η εκμετάλλευση του άλλου.
Τόσο οι επιθυμίες, τα κίνητρα των επιθυμιών, όσο και ο τρόπος επίτευξης αυτών σχετίζονται άμεσα με την ηθική μας, με την ευρύτερη σημασία της λέξης: ως δηλαδή στάσης μας ως προς τη ζωή, ως προς το ό,τι μας εμπεριέχει και μας περιβάλλει.
Π.χ. θέλω να αγοράσω μια παλιά Ζιλιέτ-άλφα ρομέο…γιατί; Επειδή είμαι συλλέκτης παλιών αυτοκινήτων; Επειδή αγόρασε ο γείτονας; Επειδή είχε ο μπαμπάς μου; Επειδή μου αρέσουν τα πισωκίνητα μοντέλα και όχι τα προσθιοκίνητα; Επειδή θέλω να κερδίσω ένα κορίτσι του οποίου ο σύντροφος έχει ακριβά αυτοκίνητα; Επειδή θα προσθέσω κύρος;
Και την ίδια στιγμή πώς θα την αγοράσω; Με ποιον τρόπο θα εξασφαλίσω το ποσό; Και στην πρώτη και στη δεύτερη περίπτωση η ηθική παίζει καθοριστικό ρόλο. Και αυτός ο διάλογος ξέρετε με τον εαυτό μας απαιτεί κάποιον χρόνο και σίγουρα κάποια γνώση να θέτω ερωτήματα στον εαυτό μου.
Δεν είμαι σίγουρη, αν ο σημερινός τρόπος ζωής και οι ευρύτερες επιρροές μάς αφήνουν περιθώρια να ασχοληθούμε κατ’ αρχάς με εμάς τους ίδιους.
Θα περιέγραφα ως πολύτιμο αγαθό την αναζήτηση της εσωτερικής μας αλήθειας, δηλαδή τη συνειδητή μας προσπάθεια να ψάχνουμε την αληθινή πηγή των επιθυμιών μας, των κινήτρων μας, να μην κρυβόμαστε, να μην προσπαθούμε να ξεγελάσουμε τον εαυτό μας, τους φόβους του, τη δειλία μας και ό,τι άλλο με ψευδείς δηλώσεις συναισθημάτων και επιθυμιών.
Δεν είμαι σίγουρη ότι ο βομβαρδισμός της ανοησίας που υφιστάμεθα καθημερινά, μας επιτρέπει να βάζουμε το μαχαίρι στο κόκκαλο και να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους, διαπιστώνοντας αργούς θανάτους.
Όταν παγιδεύεσαι στα προσωπικά σου ψέματα και μυθοπλασίες, τότε ο βηματισμός σου είναι ανάπηρος, νιώθεις απειλούμενος και γύρω σου βλέπεις ανεμόμυλους από χειριστικούς ανθρώπους, ενώ η πλάνη, η ψευδαίσθηση βρίσκεται μέσα σου.
Τότε εσύ πρώτος θα βάλεις τον λίθο ενάντια σε εκείνους τους οποίους εμπεριέχεις ,τους κίβδηλους,τους επικίνδυνους δολοπλόκους, με τη συνενοχή του συστήματος. Και ενώ η απειλή έρχεται από μέσα, εσύ θα αγωνίζεσαι να προφυλαχθείς από τους έξω κινδύνους.
Κάποιες φορές βρίσκω τόσο υποτιμητική τη σκέψη ή την τοποθέτηση, ως ενήλικας, ότι ο άλλος με χειρίζεται, με κοροιδεύει, με υποτιμά! Αν κάποιος μπορεί να με κοροϊδέψει πρωτίστως και σε βάθος είναι ο ίδιος ο εαυτός μου, καθώς εγώ ο ίδιος έχω ανάγκη να αντιληφθώ και ερμηνεύσω την πραγματικότητα με έναν τρόπο που με διευκολύνει, που εξυπηρετεί τις εκάστοτε ανάγκες μου, των οποίων δεν έχω ακόμη πλήρη επίγνωση, εγώ έχω ανάγκη να αποπλανηθώ, να παραπλανηθώ, να πιστέψω σε ένα όνειρο, το οποίο ενδεχομένως δεν υπάρχει. Εγώ έπεσα θύμα της φαντασίας μου, όπως λέει και η Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου, ”δεν φταις εσύ,η φαντασία μου τα φταίει” ή της αντιληπτικής μου οφθαλμαπάτης και αυτό το εγώ δεν είναι μήτε αυτιστικό, μήτε επηρμένο, αλλά υπεύθυνο και ειλικρινές.
Λίγα λόγια για το ρήμα Διαχειρίζομαι
Παρά το ότι είναι αγαπημένη λέξη πολλών το ρήμα Διαχειρίζομαι, χειρίζομαι, εμένα δεν μου αρέσει. Γιατί;
Όχι τόσο, επειδή θυμίζει οικονομική ορολογία, δεν είναι η πρώτη φορά άλλωστε, όπου η ψυχολογία δανείζεται όρους οικονομίας, εξάλλου η παγκόσμια οικονομία καθορίζει τα πάντα και την ψυχολογία μας.
Μήτε επειδή ο όρος ”χειρίζομαι-διαχειρίζομαι” παραπέμπει σε μηχανική. Απεναντίας κατά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο εγκαινιάστηκε (win win) μια σημαντική συνεργασία των ψυχολόγων με τους μηχανικούς,με σκοπό τη προσαρμογή των μηχανημάτων στον άνθρωπο και τον αποδοτικότερο χειρισμό των καινούργιων και σύνθετων, για εκείνη την εποχή μηχανικών επινοήσεων. Αναφέρομαι στην Εργονομική ψυχολογία του Φιτς στο 1950.
Αποφεύγω, λοιπόν: α) Καθώς νιώθω πως μειώνω ή περιορίζω το συναίσθημά μου για τον άλλον.Τι θα πει να τον διαχειριστώ; Αντίκειται στην ηθική μου, μιλώντας ως παρατηρητής της κοινωνίας και υπηρέτης του κοινωνικού μετασχηματισμού. Αν κάτι θέλω με τον άλλον είναι: Να ακούσω, συνειδητοποιήσω, αναρωτηθώ, θέσω ερωτήματα, αντιληφθώ, γνωρίσω, αναγνωρίσω, κατανοήσω εξηγήσω, δικαιολογήσω, αφουγκραστώ, ενσκήψω, εμβαθύνω, αγκαλιάσω, ενσωματώσω και συνυπάρξω, αλληλοεπιδράσω και εξελιχθώ.
Αποφεύγω το ρήμα «διαχειρίζομαι», καθώς:β) υποδηλώνει την ανάγκη της αυτοπροστασίας μου και της θωράκισής μου από το άλλον, τον απειλητικό άλλον και εμπεριέχει τεχνικές αντι-μετώπισης του άλλου. Μα τόσο πια ευάλωτος μπορεί να νιώθω; Ή μήπως αυτό, το συναίσθημα της ευαλωτότητας και της κεκαλυμμένης αυτολύπησης, χτίζεται ως η βάση της σχέσης μου με τον εαυτό μου;Κάποτε μας έλεγαν να αγαπάς τον εαυτό σου, τώρα μας λένε να τον προστατεύεις από τον κακό λύκο, να είσαι σε εγρήγορση, με το δάκτυλο στη σκανδάλη.
Κατά τα άλλα εμείς, ενώ έχουμε πειστεί ότι πρέπει να αντιμετωπίσουμε τον άλλον,συνεχίζουμε να μιλάμε για ερωτικές σχέσεις, για συνύπαρξη, για συγκατοίκηση, για συμβίωση. Ωραία παράνοια!
Ξέρετε δεν μιλούμε μόνον εμείς με τις λέξεις, αλλά και εκείνες μαζί μας και μάλιστα έχουν πολύ πιο μεγάλη δύναμη από ότι εμείς. Μιλούν μαζί μας, γράφουν μέσα μας, διαγράφουν το μέσα μας,με τη διπλή χρήση της λέξης διαγράφουν.
Οι λέξεις έχουν δύναμη στον ψυχισμό μας, μάς επηρεάζουν στο πώς αντιλαμβανόμαστε τον εσωτερικό και εξωτερικό μας κόσμο, επιδρούν στην κρίση, στη σκέψη μας, στις αποφάσεις μας, στη διάθεσή μας, στις σχέσεις μας με τον άλλο.
Δεν είναι και τόσο αθώες …
Σε μια χώρα και εποχή όπου όλα βράζουν και την ίδια στιγμή καταρρέουν, εσείς θα συνεχίσετε να γίνεστε άθελά σας ρήτορες με λόγια βαρβάρων;
Η απάντηση δική σας.
Με σεβασμό
[*]
Απόσπασμα από την εκπομπή: “Φύσηξε αέρας και μου πήρε το καπέλο”, όπως προβλήθηκε στο wwww.beton7artradio, στις 27.5.2026
Αν επιθυμείτε, μπορείτε να την ακούσετε στο: http://www.mixcloud.com/Beton7artradio/%CF%86%CF%85%CF%83%CE%B7%CE%BE%CE%B5-%CE%B1%CE%B5%CF%81%CE%B1%CF%82-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BC%CE%BF%CF%85-%CF%80%CE%B7%CF%81%CE%B5-%CF%84%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CF%80%CE%B5%CE%BB%CE%BF_27052026-mp3/