Αν κάτι με απασχολεί τα τελευταία χρόνια και θέλω να το μοιραστώ μαζί σας, είναι ο λόγος των ειδικών και όλων ημών των ειδημόνων και κυρίως τα χάσματα αυτού, τα αντιφατικά μηνύματα τα οποία περνάει σε εσάς ο λόγος μας.
Θα σας μεταφέρω και θα αφήσω στην κρίση σας, σκέψεις, απορίες και την προσωπική μου μέχρι στιγμής αιτιολογημένη εκτίμηση, γύρω από δύο ζητήματα: (α)Το ένα αφορά στα παιδιά, αν κάνει καλό ή όχι να τα αγκαλιάζουμε, όταν εκείνα μας το ζητάνε.
(β) Και το άλλο αφορά στην περιβόητη χειριστική προσωπικότητα, την οποία συναντά κάποιος στις ερωτικές σχέσεις.
Να σας υπενθυμίσω πως δεν πιστεύω μήτε πρεσβεύω κάποιο καθεστώς αυθεντίας σε ό,τι αφορά την ψυχική κίνηση και ό,τι συζητάμε εδώ. Ούτε καν σε εκείνο των μεγάλων ονομάτων, καθώς ο ψυχισμός εξελίσσεται μέσα και με τις εκάστοτε συνθήκες.
Αν κάτι μπορεί να προσφέρει η μελέτη βιβλίων, άρθρων ή η ακρόαση εκπομπών γύρω από θέματα ψυχολογίας είναι να μας κρατάει σε εγρήγορση γύρω από το μεγάλο ερώτημα της αλήθειας και όχι να μας δίνει συνταγές δράσης.
Να αγκαλιάζω το παιδί μου, όταν το ίδιο μού το ζητάει; Ή να ακούσω τους ειδικούς που με συμβουλεύουν: «Άφησέ το μόνο του για να σκληραγωγηθεί. Μην είσαι δίπλα του κάθε φορά που σε αναζητάει, μην το κακομαθαίνεις, του κάνεις κακό και το λιγότερο χτίζεις μια συνήθεια, την οποία μετά δύσκολα θα σβήσεις».
Οι δικές μου απορίες (5)
1η απορία
Ένα πρώτο σημείο, το οποίο δεν κατανοώ:
Εσείς, ως γονείς μωρών και μικρών παιδιών, νηπιαγωγείο και δημοτικό, όλα αυτά τα ακούτε και έχετε διαβάσει από κάποιον ειδικό. Δηλαδή; Έχετε ζητήσει ή αναζητήσει βοήθεια, αποδεχόμενοι ότι δεν γνωρίζετε, ότι αμφιβάλετε για την ορθότητα της κρίσης σας, ή φοβάστε μήπως πράξετε λάθος. Δηλαδή τι έχετε κάνει σε μια στιγμή αμφιταλάντευσης ή ανησυχίας σας; Πώς έχετε λειτουργήσει μπροστά στο άγνωστο και στον φόβο; Ζητήσατε βοήθεια! Ζητήσατε «αγκαλιά», «καταφύγιο», από έναν ειδικό! Τον οποίο ενδεχομένως να μην γνωρίζατε πριν την επίσκεψή σας στο γραφείο ή στο Instagram, site του.
Τι διαφορετικό κάνει ένα παιδάκι δύο,τεσσάρων, έξι χρόνων που έρχεται στο κρεβάτι σας το βράδυ, αναζητώντας την εσωτερική του ηρεμία, ή κλαίει μέσα στο πάρκο του, και ζητάει την αγκαλίτσα σας, καθώς κάτι το τάραξε (εξωτερικό ή εσωτερικό ερέθισμα);
Κάθε φορά που ακούω το «Μα ξέρετε, μου είπε η γιατρός, η παιδοψυχολόγος, να το αφήσω να χτυπιέται, να σπαράσσει στην κούνια από το κλάμα και να μην το παίρνω αγκαλιά για να μην το κακομάθω», μένω άναυδη και σοκαρισμένη, όχι τόσο με τον λόγο των ειδικών, αλλά περισσότερο με τη δική σας,ως γονείς , πειθαρχία, καλή προαίρεση, αφέλεια και με τον δικό σας υπερμεγεθυσμένο φόβο να πράξετε αυθόρμητα, να πάρετε μια πρωτοβουλία χωρίς την επικύρωση του ειδικού.
Δεν με σοκάρει ο λόγος των ειδικών, καθώς κάνοντας μια σύντομη αναδρομή, σκληρές θεωρίες ψυχοπαιδαγωγικής συναντούμε στη δεκαετία του 20, όταν ο Τζον Γουάτσον (συμπεριφοριστής ψυχολόγος μεγάλης προσφοράς στην ψυχολογία) συμβούλευε τους γονείς να μην αγκαλιάζουν και να μην φιλούν το παιδί τους, να μην του επιτρέπουν να κάθεται στα πόδια τους. Τους συμβούλευε να τα χαιρετάνε με χειραψία ή το περισσότερο με ένα φιλί στο μέτωπο με την καληνύχτα.
Κάπου στη δεκαετία του 50 – 60 εγκαταλείπονται αυτές οι αυστηρές τακτικές και λαμβάνονται υπόψη οι συναισθηματικές ανάγκες του παιδιού.
Έναν αιώνα μετά τις ξαναθυμηθήκαμε και τις δύο προσεγγίσεις για να τις εφαρμόσουμε ταυτόχρονα.
Και επαναλαμβάνω, αυτό που με εκπλήσσει είναι η δύναμη των γονιών και κυρίως της μάνας, να υποβάλλει τον εαυτό της, ακολουθώντας τις οδηγίες των ειδικών σε μια σκληρή και ανάλγητη συμπεριφορά ως προς το μωρό της, για το ‘’καλό’’ του, για το μελλοντικό του ‘’καλό’’. Κατάσταση η οποία με μαθηματική ακρίβεια θα οδηγήσει σε ανεξέλεγκτες, ενοχές, εκνευρισμό και προστριβή με τον σύζυγο, μετά σε σφιχταγκάλιασμα του μωρού και μπόλικα ζουμερά φιλιά.
Ωραία παράνοια!
Και για να συμπληρωθεί το παζλ της παρανοϊκής μας κοινωνίας, στην οποία δεν ξέρω πλέον αν είμαστε απλήρωτοι κομπάρσοι ή ατάλαντοι πρωταγωνιστές έρχεται ένα δεύτερο σημείο, χάσμα στον λόγο των ειδικών, το οποίο δυσκολεύομαι, επίσης, να κατανοήσω.
2η απορία μου:
Οι ίδιοι παιδίατροι ή παιδοψυχολόγοι οι οποίοι απαγορεύουν την αγκαλιά, ξεθάψαν τη θεωρία του Έντουαρντ Τζον Μόστιν Μπόουλμπι, Βρετανού ψυχίατρου και ψυχαναλυτή, γνωστού για το ενδιαφέρον του για την ανάπτυξη του παιδιού και για το πρωτοποριακό του έργο στη θεωρία του δεσμού. Τι έλεγε αυτή η θεωρία η οποία κατακλύζει την Ευρώπη, την περίοδο όπου βράζει από κοινωνικές αναταράξεις ,( τέλος της δεκαετίας του ΄60). Ότι η μάνα οφείλει να επιστρέψει στο σπίτι της και να αγκαλιάσει το μωρό της, εξασφαλίζοντάς του μια ασφαλή,σταθερή συναισθηματική σχέση, καθοριστικής σημασίας για την υπόλοιπη εξέλιξη του παιδιού.
Από τη μία μην αγκαλιάζεις το μωράκι σου και από την άλλη εξασφάλισέ του τη σταθερή συναισθηματική επαφή. Και σας ρωτάω: προς τα πού να κατευθυνθεί αυτή η μάνα;
Θαρρείς και σας ωθούμε στην απόγνωση και την τρέλα, και όχι σε μια ωραία τρέλα δημιουργική και επαναστατική. Όχι! Αλλά σε μια τρέλα σαν εκείνη που περιγράφει ο Ζ, Μπλόυερ το 1911 ως πρώιμη άνοια και όλο αυτό σε μια εποχή όπου οι περισσότεροι από εσάς, ως γονείς τεντώνετε (για να μην πω ξεχειλώνετε το 24ωρό σας). Μέσα σε όλα τα προβλήματα και τους προβληματισμούς σας, προσωπικά, συζυγικά, οικονομικά, συγγενικά, κληρονομικά εμείς με την ιδιότητα του ειδικού σας αγχώνουμε, σας μπερδεύουμε και σας εκτροχιάζουμε, βομβαρδίζουμε το κεφάλι σας με αντιφατικές πληροφορίες, σαμποτάρουμε την εμπιστοσύνη στις πρωτοβουλίες σας, παγώνουμε τον αυθορμητισμό και το συναίσθημα και σας στερούμε τα βασικότερα υλικά της δράσης με το παιδί σας, την ψυχραιμία και την κριτική σκέψη!
3η απορία μου
Γιατί ωστόσο εσείς, ως γονείς, δράτε κόντρα στις δικές σας συναισθηματικές ανάγκες; Δεδομένου του ότι και εσείς χρειάζεστε την αγκαλιά με το παιδί σας. Και εσείς οι ίδιοι επιθυμείτε να έχετε στην αγκαλιά σας το μωράκι σας. Θυμηθείτε εκείνες τις ημέρες της εγκυμοσύνης σας, ή της εξωσωματικής, τις σκέψεις που κάνατε τότε. Ήρθε το όνειρο, πραγματοποιήθηκε και εσείς το κλωτσάτε;
Ποια μάνα και ποιος πατέρας μπορεί να κοιμηθεί ήσυχα, όταν το παιδί του σπαράσσει. Αυτές οι φωνές του παιδιού σε διαλύουν, καθώς τις ανακαλείς στην μνήμη σου και την επόμενη ημέρα και την μεθεπόμενη!
4η απορία μου
Επικαλούμενη την ενσυναίσθησή σας: έχετε έρθει στη θέση του; Σήμερα στην ηλικία που βρίσκεστε εσείς, ως ενήλικες πώς νιώθετε όταν ο σύντροφός σας σάς αρνείται την αγκαλιά; Τι κάνετε; Τι επακολουθεί ως συναίσθημα και σκέψη και διάθεση; Πως καταλαγιάζει όλη αυτή η τρικυμία;
5η απορία μου:
Γιατί είστε τόσο επιρρεπείς; Γιατί δεν λειτουργείτε αυθόρμητα και βάσει συναισθήματος; Γιατί πρέπει να βάζετε ως μεσολαβητές ανάμεσα σε εσάς και το παιδί σας, έναν ειδικό που έχετε συναντήσει 2 φορές; Τι είναι αυτό που σαρώνει τα πάντα; τι είναι αυτό που σας κάνει υποχείρια του παραλογισμού, καταργώντας την κριτική σας σκέψη;
Ο φόβος, ο φόβος μην δεν είστε καλός γονιός, ο φόβος μήπως βλάψετε το παιδί σας ερήμην σας και άθελά σας, ανεπανόρθωτα.
Ο φόβος, ο φόβος μήπως γίνει κακομαθημένο, μήπως μεγαλώσει και κοιμάται ακόμη μαζί σας, μήπως μπει στο φάσμα του αυτισμού, μήπως αποκτήσει μαθησιακές δυσκολίες.
Κατανοώ και αναγνωρίζω τον φόβο, που πηγάζει από την ευσυνειδησία σας, που σας κάνει προνοητικούς π.χ. να καλύπτετε τις γωνίες των τραπεζιών, να κρύβετε τα μαχαίρια, να καλύπτετε τις πρίζες κ.α.
Σε ό,τι αφορά όμως το χτίσιμο του χαρακτήρα και της προσωπικότητας του παιδιού, οφείλετε: α) να αντισταθείτε σε αυτήν τη μαζική υστερία και β) να βαδίσετε βάσει στόχων.
Διαβάστε κάποια σοβαρά βιβλία ψυχοπαιδαγωγικής. Μην ασχολείστε με την παθολογία, αλλά με το πώς χτίζεται η ψυχική σπονδυλική στήλη ενός παιδιού (προσανατολισμός, αντίληψη, συνείδηση, κρίση, βούληση, σκέψη, συναίσθημα, κοινωνικότητα, σεξουαλικότητα). Διαβάστε κείμενα αναπτυξιακής ψυχολογίας και όχι ψυχοπαθολογίας π.χ. Βιγκότσκι, Λεόντιεφ, Ελκόνιν, Χάντφηλντ, Μούχινα, Μιχάλη Μιχαήλ.
Είναι αλήθεια, πως η πραγματικότητα, για όλους μας πόσο δε μάλλον για εσάς τους γονείς, γίνεται αντιληπτή μέσα από τον φόβο και την προσδοκία. Θαρρείς και αυτά είναι τα δύο μάτια του γονέα. Εσείς, θα επιλέξετε ποιο θα κλείνετε κάθε φορά και ποιο θα ενεργοποιείτε,αναλόγως την περίσταση, (π.χ.θα με κινητοποιήσει ο φόβος της χρήσης μαριχουάνας του έφηβου γιου μου, αλλά ο στόχος να κατανοήσω το γιατί της συμπεριφοράς του και να προβώ στις κατάλληλες αλλαγές της δικής μου συμπεριφοράς, θα με βοηθήσει να διατηρήσω την ψυχραιμία και να μην γίνω έρμαιο του καθενός ειδήμονα, να μην αφήσω δηλαδή την τύχη του παιδιού μου στα χέρια των ειδικών, εγώ είμαι ο γονιός του!)
Οι ειδικοί τις περισσότερες φορές είμαστε εκπρόσωποι του συστήματος, καθώς φέρουμε μια εκπαίδευση συγκεκριμένης κατεύθυνσης,κάτω από την οποία νιώθουμε ασφαλείς και σίγουροι ότι εκπροσωπούμε το ορθό , το φυσιολογικό, κατεύθυνση η οποία δεν εμπεριέχει πάντοτε την κριτική σκέψη και την ολιστική ματιά.
Η δική μου τοποθέτηση είναι σταθερή:
Λέμε ναι στην αγκαλιά μικρού και μεγάλου παιδιού. Γιατί;
Α) μωράκι
Όταν το μωρό ζητά αγκαλιά, ζητά αγκαλιά και τη ζητά με το κλάμα, το τσίριγμα, το δάγκωμα, το σπρώξιμο, την κλωτσιά, τα μούτρα, το τράβηγμα. Πώς να επικοινωνήσει την ανάγκη του, τη στιγμή που δεν έχει αναπτυχθεί ο λόγος του;
Λειτουργεί ως θηλαστικό στη φύση που μιμείται τα πρόσωπα του περιβάλλοντός του. Σε κάθε του αλλαγή, αλλαγή που έρχεται από εξωτερικά ερεθίσματα, ή από ιδιοδεκτικά, τα οποία δεν είναι πάντοτε εμφανή σε εσάς τους γονείς, έχει ανάγκη την ομάδα, τη φάτνη του, την αγκαλιά των σωμάτων, την ανάσα των άλλων θηλαστικών, το καταφύγιο, την ενσωμάτωση. Αν την αρνηθείτε, είναι σαν να αρνείστε τη φύση του.
Επιπρόσθετα η αγκαλιά, η επαφή του δέρματος , του κορμιού του με τα χέρια μας εξασφαλίζει την ηρεμία του νευρικού συστήματος του μωρού, συνθήκη η οποία θα βοηθήσει το μωρό να προσανατολιστεί προς το εξωτερικό περιβάλλον, να το εξερευνήσει,να αλληλεπιδράσει, αναπτύσσοντας έτσι τις ψυχικές του λειτουργίες. Και καθώς εξελίσσονται οι ψυχικές λειτουργίες, αναπτύσσεται ο εγκέφαλος, η αλληλεπίδραση με το περιβάλλον, διευρύνονται και βαθαίνουν οι ψυχικές λειτουργίες κ.λ.π. κ.λ.π.
Β)παιδάκι
Ομοίως αυτό που σπρώχνει ένα παιδί, νηπιαγωγείου ή δημοτικού, στη βραδινή σας αγκαλιά, σε ένα στρίμωγμά του στο κρεβάτι σας,( ακόμη και αν δεν συμφωνούμε σε αυτό) είναι κάποια ανεπεξέργαστη και ακάλυπτη συναισθηματική του ανάγκη,(όχι από εσάς τους γονείς απαραίτητα,η οποία δεν συνειδητοποιήθηκε από το παιδί ή δεν λεκτικοποιήθηκε κατά τη διάρκεια της ημέρας ή τη εβδομάδας ή των μηνών. Κάποιος φόβος, άγχος.
Μην ξεχνάμε πως το σχολικό περιβάλλον είναι το περιβάλλον κοινωνικοποίησης και εκπαίδευσης και ως γνωστόν α) η διαδικασία της κοινωνικοποίησης εμπεριέχει την απόλαυση, αλλά και τον φόβο της λοιδορίας, της ανεπάρκειας, της αδυναμίας και β) η διαδικασία της εκπαίδευσης εμπεριέχει τη ματαίωση και την απόρριψη, καταστάσεις προς τις οποίες ένα παιδί είναι παντελώς αθωράκιστο, δεν έχει ακόμη αντισώματα.
Πού θα αναζητήσει το παιδί το λιμανάκι του όταν μέσα του το δέρνει μια τέτοια φουρτούνα, της οποίας την ύπαρξη αγνοεί πλήρως;
Γ) έφηβος
Αλλά και ο έφηβος χρειάζεται το καταφύγιό σας. Μπορεί να μην είναι η αγκαλιά αυτή καθαυτή (με τα χέρια), την οποία λόγω ντροπής δεν θα ζητήσει, μπορεί να είναι ο ζεστός λόγος, η σιωπηρή παρουσία, ένα επιπρόσθετο τηλέφωνο, μια μάσκαρα ή ένα παραπάνω χαρτζιλίκι.
Δ) ενήλικες
Σε κάθε αλλαγή, μετάβαση, σοκ, ματαίωση, δυσκολία, σταυροδρόμι αναζητάμε έναν χώρο, να εισχωρήσουμε, να μας τυλίξει ο άλλος, είτε με τα χέρια του, είτε με τον λόγο, με το βλέμμα του. Αναζητάμε ένα καταφύγιο, ένα λιμανάκι μέχρι να περάσει η καταιγίδα και να μαλακώσει το μέσα μας.
Και εικάζοντας πως κάποιοι γονείς θα αναρωτιούνται ή είναι πεπεισμένοι πως η πολλή αγκαλιά θα κάνει τον γιο τους μαμάκια, ή κακομαθημένο και κατ’ επέκταση πρέπει να του περιορίσουν τη φόρα.
Μαμάκιας δεν θα γίνει από την αγκαλιά. Απεναντίας θα γίνει ζεστός και τρυφερός.
Θα γίνει όμως αντιδραστικός και μπερδεμένος και οκνηρός, νωθρός και άβουλος ή αμφίβουλος, εξαρτημένος,σκόπιμα και εμφατικά χρησιμοποιώ τα επίθετα, αν δεν αναπτυχθεί η βούλησή του, αν επισκιαστεί.
Παρά το ότι ανοίγουμε ένα θέμα για μια ολόκληρη εκπομπή, θα μεταφέρω κάποιες σκέψεις μου.
Έχετε παρατηρήσει τον εαυτό σας ως γονείς με ποια ρήματα απευθύνεστε στο παιδί σας; Ένα από τα πιο συνηθισμένα είναι το θέλεις ή με το βάλε, φόρεσε κ.λ.π. «Θέλεις μια μπανάνα,νερό, μήπως θέλεις να πας στην τουαλέτα; Βάλε το πουλόβερ σου, πιες το γάλα σου, πλύνε τα δόντια σου».
Με τα ίδια ρήματα απευθύνεται εκείνο σε εσάς, με τα ίδια ρήματα θα πάρει την πρωτοβουλία και θα εκφράσει μια συναισθηματική του ανάγκη και να σας ζητήσει κάτι: «Θέλεις να με πάρεις μια αγκαλιά; Βάλε με στην αγκαλιά σου, δέξου με στο κρεβάτι σου».
Άραγε, πώς νιώθει την άρνησή σας;
Δεν θα αναφερθώ στη ματαίωσή του, στο άδειασμα, στο γκρέμισμα του κόσμου του, αλλά σε μια άλλη εξίσου με το συναίσθημα σημαντική ψυχική λειτουργία του παιδιού, τη βούληση.
Η βούληση λοιπόν, ξεμυτίζει κάπου στα 2 του χρόνια με το γνωστό « εγώ θέλω». Είναι η περίοδος όπου το παιδί παίρνει πρωτοβουλίες, προκειμένου να μπει στον κόσμο μας. Μας αντιγράφει, κάνει ό,τι κάνουμε και εμείς. Ζητά, θέλει, απαιτεί με τρόπο περισσότερο ή λιγότερο πεισματικό!
Θεωρώ πως δεν υπάρχει μεγαλύτερο έγκλημα από το περιορίζετε τη βούληση ενός παιδιού, από το να μην το τροφοδοτείτε με εμπιστοσύνη, ενθάρρυνση και αγάπη στα πρώτα του αιτήματα. Πόσο μάλλον όταν αυτά τα αιτήματα είναι συναισθηματικής φύσης. Με ποιο καύσιμο, αν όχι με εκείνο της αγάπης, που σημαίνει εμπιστοσύνη και τρυφερότητα, θα εξελιχθεί; Πώς να μην εμφανιστούν αναπτυξιακές υστερήσεις ;
Ποιες οι πιθανές αντιδράσεις ενός παιδιού που υφίσταται από εμάς ματαίωση, εφόσον δεν ανταποκρινόμαστε στην συναισθηματική του ανάγκη και δεν αποτελούμε καταφύγιο στα δύσκολά του και την ίδια στιγμή δεν του επικυρώνουμε το δικαίωμα στην πρωτοβουλία να ζητήσει αυτό που θέλει;
Ας έρθετε στη θέση του παιδιού και ας δώσετε εσείς την απάντηση.
Αν θα ήθελα κάτι να σας μείνει είναι:
Αγκαλιάστε το παιδί σας όσο είναι μικρό και όσο μεγαλώνει.
Καθετί που κάνει το παιδί είναι επικοινωνία ακόμη και η σιωπή. Θέλει κάτι να μας πει, κάτι να μας ζητήσει. Η αγκαλιά είναι έκκληση συναισθηματικού γεμίσματος.
Αντισταθείτε στη μαζική υστερία! Καλοί και οι ψυχολόγοι, αλλά ας μην τους βάζετε συνέχεια ανάμεσα σε εσάς και το παιδί σας. Ανάμεσα σε εσάς και το παιδί σας κυρίως και πρωτίστως υπάρχει η φαντασία, η δική σας παιδικότητα, το συναίσθημα και η λογική σας. Και το κυριότερο ο στόχος. Όχι ο φόβος!
[*] Απόσπασμα από την εκπομπή “Φύσηξε αέρας και μου πήρε το καπέλο” , όπως προβλήθηκε στο www.beton7artradio, στις 27.5.2026
Αν θέλετε, μπορείτε να την ακούσετε στο: http://www.mixcloud.com/Beton7artradio/%CF%86%CF%85%CF%83%CE%B7%CE%BE%CE%B5-%CE%B1%CE%B5%CF%81%CE%B1%CF%82-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BC%CE%BF%CF%85-%CF%80%CE%B7%CF%81%CE%B5-%CF%84%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CF%80%CE%B5%CE%BB%CE%BF_27052026-mp3/