Ας γίνουμε για λίγο ψυχολόγοι, με έναν άλλον τρόπο- ψηλαφώντας τους αδένες των λέξεων.
Θα ήθελα να σταθούμε σε αυτήν τη φράση «μου βγάζει τον κακό μου εαυτό, τον καλό μου, αναλύοντάς την λέξη-λέξη.
Και θέλω να σταθούμε, καθώς αυτή η φράση αποτυπώνει έναν από τους κυρίαρχους τρόπους τουσυνυπάρχειν και με τον εαυτό μου και με τον άλλον.
Μου βγάζει τον κακό μου εαυτό». Ας την φέρουμε την πρόταση αυτή στο μυαλό μας ή μπροστά σε ένα χαρτί. Έχουμε το ουσιαστικό με τον επιθετικό προσδιορισμό αυτού, το ρήμα και την αντωνυμία. Μάλιστα!
Τι παρατηρείτε; Απουσιάζει το υποκείμενο: Ποιος είναι ο πρωταγωνιστής; Τι απέγινε; Γιατί κρύβεται; Τον παρέσυρε το ρέμα; Συρρικνώθηκε; Ποιος δρα; Ποιος κινείται; Ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη της πράξης του; Ποιος γράφει την ιστορία μας, ποιος τη ζωή μου κυνηγά, ( όπως γράφει ο Μάνος Ελευθερίου) ;
1ο
Έχουμε ήδη μιλήσει για το ουσιαστικό της πρότασης, δηλαδή τον εαυτό, οοποίος σε αυτήν την πρόταση περιορίζεται, στενεύει σε δύο παπούτσια, το ένα καλό και το άλλο κακό. Κάτι άλλο δεν έχει; Ποιος με υποχρεώνει να βλέπω ή νιώθω τον εαυτό μου ότι κινείται ανάμεσα σε δύο πόλους;Δεν εξελίσσεται,δεν αλλάζει, δεν έχει άλλες αποχρώσεις; Ποιος περιορίζει την αίσθηση, τη θέαση, τη μελέτη του εαυτού μου σε αυτόν τον μανιχαϊσμό, σε αυτόν τον διπολισμό;
Το καλό και το κακό, το ωραίο και άσχημο, το γεμάτο και το άδειο. Υπάρχουν για τα νήπια, έτσι μαθαίνουν τον κόσμο τα μικρά παιδάκια πριν αναπτυχθεί πλήρως ο εγκέφαλός τους.
2ο
Ας περάσουμε στο ρήμα: βγαίνω. Αναρωτιέμαι λοιπόν φωναχτά: εφόσον βγαίνει ο εαυτός μου, σίγουρα θα μπαίνει, όπως και ο θυμός άλλωστε. Πού; Πού μπαίνει και βγαίνει αυτός ο εαυτός μου; Σε ένα καμαρίνι; Σε μια πασαρέλα; Σε μια σπηλιά; Μέσα μου; Στη ζωή μου; Σαν το κεφαλάκι της χελώνας; Εμφανίζεται και κρύβεται;
Αλήθεια σε εσάς αυτή η κίνηση δεν ακούγεται κάπως αυτοματοποιημένη, μονότονη,επιδερμική,επιφανειακή, γραμμική, χωρίς κυματισμούς, εκπλήξεις, χωρίς βάθος, χωρίς θόρυβο, δίχως χρώμα, θλιβερή, ανιαρή ως και ρομποτίστικη;
Μάλλον ήρθε η στιγμή να αποδεχτούμε πως ο εαυτός μας δεν εξελίσσεται, δεν αλλάζει, δεν διαμορφώνεται από τις συνθήκες; Δεν διαμορφώνει τις συνθήκες; Ήρθε η στιγμή να αποδεχτούμε πως το κοινωνικό κατασκεύασμα που λέγεται εαυτός θα αρκείται σε δύο κινήσεις και αυτές γύρω από τον άξονα της εκδήλωσης; (βγαίνω –εκδηλώνομαι και μπαίνω- συρρικνώνομαι, μαζεύομαι, προστατεύομαι). Και το βάθος της κίνησής μας, το πλάτος, η προοπτική;
3ο
Ας συνεχίσουμε στην ίδια φράση κοιτάζοντας την αντωνυμία.
Μου βγάζει τον κακό μου -καλό μου εαυτό. Κάποιος άλλος κάτι μου κάνει. Είναι η ίδια λογική με εκείνη του με χειρίζεται, με κοροϊδευει, με εξαπατά.
Από ότι φαίνεται δεν ευθύνομαι εγώ για τον εαυτό μου, είμαι λιγουλάκι παθητικούλης στη ζωή μου…
Ωστόσο, εγώ έχω το δικαίωμα – προκειμένου να στηρίξω το Εγώ μου- να διαλέξω τον ευεργέτη μου και να αποφύγω τον δήμιό μου. Αν μου βγάζει τον καλό μου εαυτό τον θέλω για σύντροφο, συνεργάτη, (accept) αν με ενοχλεί δεν θα χάσω τον χρόνο μου να ασχοληθώ με εκείνον, τον αποκλείω με ένα απλό κλικ – delete!
Τι ωραία και ανώδυνα τρυπώνει η χρησιμοθηρία και η υστεροβουλία στις σχέσεις μας, με τι γοητευτικό και αποπλανητικό τρόπο ο ωφελιμισμός γίνεται παντιέρα ζωής, με τι σαγηνευτική εξυπνάδα η αβουλησία ζευγαρώνει με το βόλεμα!
Και στη συνέχεια; Ε! στη συνέχεια θα συναντιόμαστε στα καφέ και θα μιλάμε για τον εκπεσμό των ηθικών αρχών, για τη φθορά των κοινωνικών σχέσεων, για τον άκρατο ατομικισμό,για να πείσουμε τον εαυτό μας ότι εμείς δεν έχουμε αλλοιωθεί ή αλλοτριωθεί.
Συχνή ερώτηση προς έναν ψυχολόγο: «Τι ακούς και εσύ κάθε ημέρα;» Όχι! Λάθος ερώτηση: «Τι δεν ακούς;» είναι η σωστή ερώτηση.
Και ξέρετε τι ξεχάστηκε; Εκείνα τα ”μου”, τα οποία γέμιζαν το βλέμμα και πλάταιναν το χαμόγελο ή αντιθέτως συνοφρύωναν το μέτωπο:
Με ένα μαγικό ραβδί το ”μου βγάζει τον καλό, κακό μου εαυτό κατασπαράσσουν το : μου αρέσει, μου ταιριάζει, με συναρπάζει, με συνταράσσει, με συγκινεί, μου καίει τα σωθικά, μου γυρίζει τα έντερα, μου παίρνει το κεφάλι, μου σπάει τα νεύρα, που πρήζει τα συκώτια, μου προκαλεί εμετό, μου ραγίζει την καρδιά, με αφοπλίζει, με αηδιάζει, με εκνευρίζει, με μαγεύει, με κατακλύζει, με σαγηνεύει, με παρασύρει…
Πού πήγαν όλα εκείνα τα ”μου” , τα οποία δηλώνουν α) το λιγότερο την ανάγκη μας να κατανοήσουμε τι συμβαίνει μέσα μας. β) αποδέχονται την πολυπλοκότητα της εσωτερικής μας κίνησης, τους κυματισμούς και όχι την ευθεία γραμμή που ενώνει δύο πόλους και γ) το πιο σημαντικό, δηλώνουν τη ρητή παραδοχή της αλληλεπίδρασής μας με τον άλλον; Ο άλλος μου προκαλεί μια συν-κίνηση, ένα συναίσθημα, επιδρά στη σκέψη μου , στη διάθεσή μου, στη συμπεριφορά μου.
Θαρρώ πως έχω και εγώ δικαίωμα – και ας είμαι εγγεγραμμένη ως ψυχολόγος- να δηλώνω την ψυχική μου ανημπόρια να αποδεχτώ το ρομποτίστικο εαυτού on-off, να αποδεχτώ πως οι σχέσεις μου θα στηρίζονται στο ‘’accept’’ (αποδοχή) του άλλου, όταν εκείνος μου βγάζει τον καλό μου εαυτό και το ”delete” (διαγραφή), όταν μου βγάζει τον κακό μου εαυτό!
Με σεβασμό
[*]
Απόσπασμα από την εκπομπή ”Φύσηξε αέρας και μου πήρε το καπέλο”, όπως παρουσιάστηκε στο www.beton7artradio, στις 3.6.2026. Αν επιθυμείτε, μπορείτε να ακούσετε την εκπομπή στο